شفافیت، محور رویکرد جدید نهاد گزینش در دولت چهاردهم

به گزارش نسیم صبا ازپایگاه اطلاع‌رسانی دولت، محمدشهاب جلیلوند، دبیر عالی هیأت گزینش کشور، در نشست خبری خود با اصحاب رسانه با اشاره به همایش کارگزاران گزینش سراسر کشور که با حضور رئیس‌جمهور و معاون اجرایی رئیس‌جمهور برگزار می‌شود، ضمن گرامیداشت یاد امام راحل و شهدای انقلاب اسلامی، به‌ویژه شهدای جنگ ۱۲ روزه، گفت: نهاد گزینش کشور یادگار ارزشمند امام خمینی(ره) است که در پانزدهم دی‌ماه سال ۱۳۶۱ با فرمان تاریخی ایشان مسیر جدیدی را آغاز کرد؛ مسیری که با تلاش همکاران در هیأت‌های مرکزی و هسته‌های گزینش سراسر کشور، در راستای تحقق شایسته‌گزینی و شایسته‌سالاری در نظام اجرایی کشور و اجرای عدالت دنبال شده است.

وی با اشاره به برگزاری همایش سالانه کارگزاران گزینش اظهار کرد: در دولت چهاردهم، گزینش کشور مسیر جدیدی را آغاز کرده و تلاش شده است این نهاد به عنوان نهادی الهام‌بخش، در راستای تحقق گزینش خردمندانه، عالمانه و عادلانه، گام‌های جدی بردارد.

جلیلوند با بیان اینکه تفاوت بنیادین رویکردهای نهاد گزینش کشور در دولت چهاردهم، حرکت به سمت «اتاق شیشه‌ای» و شفافیت بوده است، تصریح کرد: شفافیت حلقه مفقوده نهاد گزینش کشور در سال‌های گذشته بود که همواره دغدغه داوطلبان ورود به دستگاه‌های اجرایی محسوب می‌شد. به لطف خدا و با حمایت‌های رئیس‌جمهور و رئیس هیأت عالی گزینش کشور، در یک سال گذشته اتفاقات بسیار مبارکی رخ داد و بیشترین حضور و تعامل مسئولان گزینش کشور با رسانه‌ها در همین مدت رقم خورد.

دبیر عالی هیأت گزینش کشور افزود: امروز می‌توانیم ادعا کنیم که در یک سال گذشته مفهوم گزینش به یک مفهوم الهام‌بخش در نظام اجرایی کشور تبدیل شده است.

وی با اشاره به آمار پرونده‌های بررسی‌شده در دولت چهاردهم گفت: در این مدت، یک‌میلیون و ۱۸۰ هزار پرونده در نهاد گزینش کشور و در همه هیأت‌های مرکزی و هسته‌های گزینش مطرح شده که بیش از ۱۰۰ هزار پرونده با استفاده از ضوابط، به نتیجه مثبت رسیده است؛ پرونده‌هایی که ممکن بود با اندکی تنگ‌نظری یا برخورد سلیقه‌ای منجر به رد صلاحیت شوند، اما امروز این افراد وارد نظام اجرایی کشور شده‌اند و به عنوان عناصری اثرگذار ایفای نقش می‌کنند.

جلیلوند همچنین تأکید کرد: در دولت چهاردهم، با بهره‌گیری از ظرفیت‌های قانون موجود گزینش و اصلاح برخی رویه‌ها که صلاحیت آن به هیأت عالی گزینش کشور واگذار شده، مسیر گزینش، خردمندانه‌تر دنبال شده است.

وی با تشریح اهداف برگزاری همایش کارگزاران گزینش کشور گفت: اساساً برگزاری همایش کارگزاران گزینش کشور یک همایش معضل‌محور نیست، بلکه همه‌ساله با حضور بیش از هزار نفر از همکاران از سراسر کشور و با چند هدف برگزار می‌شود.

وی افزود: هدف نخست، یادآوری و بازخوانی پیام تاریخی حضرت امام خمینی(ره) درباره گزینش است. به اعتقاد بنده، بازخوانی مستمر این پیام همواره برای گزینشگران ضروری و شرط لازم است؛ چراکه اگر ستون‌های این پیام تاریخی مطالعه شود، روشن می‌شود حضرت امام(ره) عباراتی دارند که برای گزینشگران امروز تلنگر است. ایشان در پیام خود موکداً تأکید می‌کنند که در گزینش‌ها ملاک، «حال فعلی افراد» قرار داده شود؛ عبارتی بسیار پرمغز که می‌تواند الهام‌بخش همکاران گزینشگر باشد.

دبیر هیأت عالی گزینش کشور ادامه داد: نکته دوم این است که حضرت امام(ره) در پیام تاریخی خود به‌شدت نهاد گزینش را از برخوردهای سلیقه‌ای، تنگ‌نظری، تندخویی، اعمال سلیقه و مسامحه‌کاری در فرآیندهای گزینشی انذار می‌دهند. این روایت باید مستمراً در گوش گزینشگران کشور خوانده شود تا حواسمان باشد مسیری که حضرت امام(ره) برای ما ترسیم کردند، مسیری نورانی و انسان‌ساز است.

جلیلوند با اشاره به بخش دیگری از پیام امام خمینی(ره) تصریح کرد: در پیام تاریخی و تاریخ‌ساز حضرت امام(ره)، یک عبارت بسیار الهام‌بخش وجود دارد که تأکید می‌کنند «منظور نظر اصیل، هدایت جاهلانه است». این نکته بسیار مهم است؛ چراکه ممکن است افرادی در فرآیند گزینشی وارد شوند که از منظر قوانین و مقررات و آیین‌نامه‌های گزینش واجد ایرادها و ضعف‌هایی باشند، اما حضرت امام(ره) تأکید می‌کنند منظور نظر اصیل، هدایت جاهلانه است. بنا نیست با برخوردهای حذفی افراد را از قطار انقلاب پیاده کنیم یا با برخوردهای سلیقه‌ای، فردی را که واجد مؤلفه‌های مثبت فراوانی است، به‌خاطر یکی دو ایراد حذف کنیم و از خدمت به مردم و نظام و انقلاب محروم سازیم. به نظر من بازخوانی این پیام و تلنگری که به ما گزینشگران وارد می‌شود، باید مستمراً تکرار شود و شاید مهم‌ترین هدف برگزاری همایش سراسری کارگزاران گزینش کشور همین نکته باشد.

وی افزود: نکته دوم در برگزاری این همایش، حضور شخص رئیس‌جمهور به‌عنوان رئیس هیأت عالی گزینش کشور و رئیس نهاد گزینش کشور است که می‌تواند از منظر تبیین سیاست‌های کلی، اهداف و برنامه‌های دولت در مبانی گزینشی و به‌گزینی افراد بسیار راهگشا و اثربخش باشد.

جلیلوند با اشاره به شعار همایش خاطرنشان کرد: شعار همایش را «گزینش خردمندانه» قرار دادیم؛ از این منظر که با توجه به همه ضوابط و آیین‌نامه‌ها باید همواره دقت کنیم شایسته‌ترین‌ها و خردمندان را در نظام اجرایی کشور به کار بگیریم و فرآیندها نیز خردمندانه باشد. امروز بسیاری از افرادی که وارد فرآیند اگر بنا بود رویکرد دولت چهاردهم در گزینش همان رویکردهای دهه ۶۰ باشد، امروز این بنده حقیر به‌عنوان جوان‌ترین دبیر هیأت عالی گزینش کشور از صدر انقلاب تاکنون در این مسند نبودم؛ چراکه خودم نیز متعلق به همین نسل هستم.

وی ادامه داد: افتخار می‌کنیم که امروز همکاران ما در نهاد گزینش کشور یا از نظر سنی جوان هستند یا اگر افراد باتجربه و مسن هم باشند، نگاه‌های بسیار به‌روز و دقیقی در درک شرایط مردم، جوانان و شرایط نظام دارند. این همان تأکید تاریخی حضرت امام(ره) و مقام معظم رهبری در بند سوم سیاست‌های کلی نظام است که بر حرکت به سمت بهبود معیارها و روزآمدی روش‌ها تأکید کردند. در حوزه بهبود معیارها نیز باید دقت کنیم معیارهایی داشته باشیم که مبتنی بر شرایط زمان و مکان باشد و بی‌دلیل باعث حذف نیروهای ارزشمند از خدمت‌رسانی به مردم نشود.

دبیر هیأت عالی گزینش کشور با اشاره به عملکرد یک‌ساله دولت چهاردهم در حوزه گزینش گفت: حدود ۱۳ ماه است که مسئولیت هیأت عالی گزینش کشور را بر عهده دارم و به لطف خدا در این مدت دستاوردهای بسیار قابل توجهی در امر گزینش رقم خورده که از افتخارات دولت چهاردهم است. مبنای حرکت ما، فرمان تاریخی حضرت امام(ره) و بند سوم سیاست‌های کلی مقام معظم رهبری بوده که بر بهبود معیارها و روزآمدی روش‌ها تأکید دارد.

وی با تشریح اقدامات انجام‌شده در حوزه روزآمدی روش‌ها افزود: روزی که مسئولیت نهاد گزینش را بر عهده گرفتیم، بهره‌مندی از ابزارهای فناورانه در فرآیندهای گزینشی بسیار حداقلی بود. به لطف خدا و با زحمات شبانه‌روزی همکاران در هیأت‌های گزینش و به‌ویژه اداره کل فناوری اطلاعات هیأت عالی گزینش کشور، در یک سال گذشته چند سامانه بسیار مهم به بهره‌برداری رسید.

جلیلوند ادامه داد: سامانه استعلامات که پیش از این بیش از یک ماه زمان می‌برد، امروز به کمتر از چند دقیقه کاهش یافته است. سامانه کد گزینشگری که قبلاً بیش از یک ماه طول می‌کشید، اکنون در کمتر از چند دقیقه انجام می‌شود.

امروز نیز در همایش کارگزاران گزینش سراسر کشور، برای نخستین بار از سامانه «پیشخوان گزینش کشور» رونمایی خواهد شد که یک تحول اساسی در فرآیندهای فناورانه گزینش کشور است.

وی توضیح داد: پیش از این، داوطلبان برای انجام فرآیند گزینشی باید مدت‌زمان قابل توجهی در هسته‌های گزینش حضور می‌یافتند و حدود ۲۰۰ مؤلفه اطلاعاتی را به‌صورت دستی تکمیل می‌کردند، اما با بهره‌برداری از سامانه پیشخوان گزینش کشور، تمام ورود افراد به فرآیند گزینش به‌صورت موبایل‌محور انجام خواهد شد. این اقدام با زحمات شبانه‌روزی همکاران اداره کل فناوری اطلاعات هیأت عالی گزینش کشور و مرکز فناوری اطلاعات نهاد ریاست‌جمهوری صورت گرفته و امروز در محضر رئیس‌جمهور به بهره‌برداری خواهد رسید.

دبیر هیأت عالی گزینش کشور در بخش دیگری از سخنان خود به اقدامات انجام‌شده در حوزه بهبود معیارها اشاره کرد و گفت: نهاد گزینش کشور و هیأت عالی گزینش مبتنی بر قانون و آیین‌نامه، نهاد مقرره‌گذار است و می‌تواند معیارهای گزینشی را مستمراً مبتنی بر شرایط روز به‌روزرسانی کند. این اتفاق به لطف خدا در یک سال گذشته افتاده و ضوابط و معیارهای گزینش کشور به‌روز شده و به‌زودی در هیأت عالی گزینش کشور تصویب و ابلاغ خواهد شد.

جلیلوند با تشریح اقدامات و دستاوردهای دولت چهاردهم در حوزه گزینش گفت: اتفاق مهمی که در حوزه بهبود معیارها افتاده این است که علاوه بر مؤلفه‌های شرعی و اخلاقی که در قوانین برای گزینش افراد در نظر گرفته شده، به ویژگی‌ها و صفات ممتاز اخلاقی نیز امتیازات قابل توجهی داده‌ایم؛ بنابراین پس از این، مؤلفه‌هایی مانند میهن‌دوستی، صفات کریمه اخلاقی، خوش‌برخوردی با ارباب‌رجوع، تعامل مناسب با ارباب‌رجوع، دلسوزی برای کار مردم، توجه به بیت‌المال، امانت‌داری و امثالهم به‌عنوان مؤلفه‌هایی در نظر گرفته می‌شود که امتیازات افراد را شکل می‌دهد؛ در حالی که پیش از این توجهی به این مؤلفه‌ها در بررسی ضوابط اخلاقی افراد نمی‌شد.

وی افزود: در حوزه بهبود معیارها این اتفاق افتاده و نکته مهم دیگری که امروز از آن رونمایی می‌شود و یک دستاورد بسیار مهم در حوزه گزینش کشور است، این است که اگر فرمان تاریخی حضرت امام(ره) مطالعه شود، ایشان تأکید می‌کنند باید کتابچه‌هایی تدوین شود تا افرادی که وارد فرآیند گزینش می‌شوند معیار مشخصی برای مطالعه داشته باشند و با آمادگی در مصاحبه‌های گزینشی شرکت کنند. این حلقه مفقوده در بیش از ۴۳ سال عمر نهاد گزینش وجود داشت.

جلیلوند ادامه داد: تا امروز، داوطلبان مجبور بودند برای آمادگی در مصاحبه‌های گزینشی در سایت‌ها و فضای مجازی جست‌وجو کنند که چه سؤالاتی ممکن است از آنان پرسیده شود؛ در حالی که این تکلیف ۴۳ سال پیش توسط حضرت امام(ره) مشخص شده بود، اما عملیاتی نشده بود. امروز به لطف زحمات همکارانم در مرکز آموزش و پژوهش هیأت عالی گزینش کشور، از «درسنامه کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران» رونمایی خواهد شد.

وی تصریح کرد: این درسنامه هم معیاری برای همکاران گزینشگر است تا در سؤالات مصاحبه از یک استاندارد فراتر نروند و هم دستمایه‌ای برای داوطلبانی است که وارد فرآیند گزینش می‌شوند تا با آمادگی قبلی و بدون استرس در فرآیند گزینش شرکت کنند. این دستاورد، دستاورد بسیار مهمی است.

دبیر هیأت عالی گزینش کشور در ادامه به اقدامات انجام‌شده در حوزه رسیدگی به شکایات اشاره کرد و گفت: در یک سال گذشته، اتفاقات بسیار مثبتی رخ داد. همکاران من در اداره کل بازرسی و رسیدگی به شکایات هیأت عالی گزینش کشور، در ابتدای مسئولیت با حجم انبوهی از شکایات استخدامی و گزینشی مواجه بودند. به‌ویژه در گزینش آموزش‌وپرورش که در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ سه برابر ظرفیت وارد سیکل گزینش شده بودند.

وی افزود: هزاران پرونده توسط همکاران من مورد مطالعه و بررسی مجدد قرار گرفت و در خصوص بیش از ۹ هزار نفر از داوطلبان گزینش آموزش‌وپرورش، احقاق حق صورت گرفت.

جلیلوند با اشاره به کوتاه شدن زمان رسیدگی به پرونده‌ها تصریح کرد: یکی دیگر از دستاوردهای مهم ما، کاهش زمان رسیدگی به پرونده‌های گزینشی بود. در برخی هیأت‌های مرکزی مانند وزارت بهداشت یا بعضی بانک‌ها، فرآیند گزینش بیش از دو تا سه سال طول می‌کشید؛ اما امروز در وزارت بهداشت، مدت زمان رسیدگی به پرونده‌های گزینشی به کمتر از ۱۰ روز رسیده است.

وی ادامه داد: روزی که مسئولیت گزینش کشور را بر عهده گرفتیم، بیش از هزار پرونده معوق در هیأت مرکزی وزارت بهداشت وجود داشت که شامل پزشک متخصص، رزیدنت، پزشک عمومی، پرستار، سرپرستار، بهیار، بهورز و حتی نیروهای خدماتی بود. همه این پرونده‌ها تا پایان سال صفر شد.

دبیر هیأت عالی گزینش کشور خاطرنشان کرد: در مجموعه گزینش بانک‌ها نیز اتفاقات بسیار مثبتی افتاد و امروز متوسط زمان رسیدگی بسیار کوتاه شده است. در هیأت مرکزی وزارت آموزش‌وپرورش نیز با وجود حجم بالای پرونده‌ها، زمان رسیدگی به کوتاه‌ترین حد ممکن رسیده است. وزارت آموزش‌وپرورش فقط در همین امسال بیش از ۲۰۰ هزار پرونده را رسیدگی و بیش از ۲۰۰ هزار نفر را گزینش کرده است؛ کاری بسیار سنگین که به لطف خدا با کمترین میزان اعتراض و شکایت نسبت به سال‌های گذشته انجام شده است.

جلیلوند در بخش دیگری از سخنان خود درباره بهره‌گیری از فناوری‌های نوین گفت: ابزارهای فناورانه ما در قالب یک معماری فناورانه سازمانی تعریف شده که از ابتدای مسئولیت در برنامه‌ها وجود داشته و بهره‌مندی از ابزارهای مرتبط با هوش مصنوعی و فناوری‌های نوظهور نیز در آن پیش‌بینی شده است. شاید مهم‌ترین بخش این معماری، سامانه پیشخوان گزینش باشد که امروز به بهره‌برداری می‌رسد و زمینه استفاده حداکثری از ابزارهای هوش مصنوعی را فراهم می‌کند.

وی افزود: وقتی ورود داده‌ها از سوی داوطلبان در بستر فناورانه انجام شود، بهره‌گیری از ابزارهای مرتبط با هوش مصنوعی برای تحلیل داده‌ها بسیار آسان‌تر خواهد شد. استفاده از دستیارهای هوش مصنوعی در گام‌به‌گام فرآیند گزینش در این معماری پیش‌بینی شده و به‌تدریج اجرایی خواهد شد.

دبیر هیأت عالی گزینش کشور ادامه داد: ابزارهای فناورانه باید در بستر شبکه دولت مورد بهره‌برداری قرار گیرد و به سامانه‌هایی مانند ثبت احوال، فراجا و سامانه‌های قوه قضاییه برای سوابق کیفری متصل شود. بخشی از این اتصالات انجام شده و پس از بهره‌برداری، در یکی دو ماه آینده به‌صورت پایلوت در برخی نهادها اجرا خواهد شد و به‌تدریج با اتصال کامل داده‌های شبکه اطلاعات کشور به این سامانه، بهره‌مندی از ابزارهای نوظهور به شکل گسترده‌تری محقق خواهد شد.

جلیلوند با اشاره همایش امروز به ترکیب مدعوین همایش کارگزاران گزینش کشور اشاره و تصریح کرد: مدعوین اصلی این همایش که از نهاد گزینش دعوت شده‌اند، مدیران هسته‌ها، اعضا و مدیران هیأت‌های مرکزی و برخی از اعضای هسته‌های گزینش از سراسر کشور هستند که تعداد آن‌ها حدود ۸۸۰ تا ۹۰۰ نفر است. علاوه بر این، مسئولان کشوری و لشکری و مدیران تصمیم‌ساز مرتبط با امر گزینش کشور نیز حضور خواهند داشت و پیش‌بینی می‌شود تعداد حاضران به بیش از هزار نفر برسد.

وی افزود: امیدواریم این همایش در مسیری که اهداف آن تعیین شده، مؤثر و مفید باشد و بتواند زمینه بهره‌مندی هرچه بهتر از ظرفیت‌های موجود در نهاد گزینش کشور را برای تحقق گزینش خردمندانه، عاقلانه و عالمانه فراهم کند.

دبیر هیأت عالی گزینش کشور در تشریح دوباره روند رسیدگی به پرونده‌ها گفت: روزی که مسئولیت نهاد گزینش کشور را بر عهده گرفتیم، برای جذب حدود ۶۰ تا ۶۵ هزار نفر در گزینش آموزش‌وپرورش، فقط در همین یک قلم، در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ حدود ۲۵۵ هزار نفر وارد فرآیند گزینش شده بودند؛ یعنی سه برابر ظرفیت. به‌طور طبیعی از هر سه نفر، دو نفر رد می‌شدند. ما برای جذب ۶۵ هزار نفر، حدود ۲۶۰ هزار نفر را امیدوار کرده بودیم و این قطعاً تبعات اجتماعی داشت و با اعتراضات مختلف مواجه می‌شد.

وی ادامه داد: بیش از ۲۶۰ هزار نفر در آزمون سازمان سنجش آموزش کشور امتیاز لازم را کسب کرده بودند و وارد فیلتر گزینش شده بودند. در فرآیند انتخاب اصلح، ناچار بودیم از هر سه نفر، دو نفر را حذف کنیم و این اصلاً خردمندانه و عادلانه نبود و ممکن بود افرادی حذف شوند که امتیازات علمی بالاتری داشتند. به همین دلیل، در روزهای نخست مسئولیت با حجم انبوهی از شکایت‌های گزینشی مواجه شدیم.

جلیلوند خاطرنشان کرد: همکاران ما در اداره کل بازرسی و رسیدگی به شکایات هیأت عالی گزینش کشور و همچنین هیأت مرکزی و هسته‌های تابعه گزینش وزارت آموزش‌وپرورش، هزاران پرونده را مجدداً بازبینی کردند. به لطف خدا و با زحمات شبانه‌روزی همکاران، در خصوص بیش از ۹ هزار نفر از داوطلبان آموزش‌وپرورش احقاق حق صورت گرفت.

وی تأکید کرد: این رویکرد صرفاً محدود به گزینش آموزش‌وپرورش نبود، بلکه رویکرد کلی هیأت عالی گزینش کشور است. همان‌گونه که قبلاً نیز اعلام شده، از یک میلیون و ۸۵ هزار پرونده‌ای که در دولت چهاردهم به نهاد گزینش واصل شده است ـ اعم از استخدام، تبدیل وضعیت و سایر موارد ـ امروز بیش از ۱۰۰ هزار پرونده با استفاده از ضوابط «قبض عین» نظر مثبت گرفته‌اند.

دبیر هیأت عالی گزینش کشور با اشاره به آمار کلی نظام گزینش گفت: شاید در نگاه اول تصور شود که نهاد گزینش کشور رویکرد حذفی دارد، اما واقعیت این نیست. آمار ما نشان می‌دهد ۹۹.۲ درصد افرادی که وارد فرآیند گزینش کشور می‌شوند، با سلامت از این فرآیند عبور می‌کنند و وارد دستگاه‌های اجرایی می‌شوند.

وی افزود: ممکن است برخی افراد امتیاز لازم را کسب نکنند، اما کمتر از هشت دهم درصد عدم تأییدها به دلیل ویژگی‌های سیاسی، اعتقادی و اخلاقی است. در مواردی ممکن است فرد مهارت ارتباطی لازم برای معلمی نداشته باشد یا آمادگی جسمانی لازم برای برخی مشاغل را نداشته باشد. این ویژگی‌ها طبق قانون در صلاحیت بررسی نهاد گزینش نیست و توسط دستگاه‌های مربوطه بررسی می‌شود.

جلیلوند تصریح کرد: نهاد گزینش طبق قانون صرفاً مکلف به بررسی صلاحیت‌های سیاسی، اعتقادی و اخلاقی افراد است و قانون و آیین‌نامه گزینش کشور که مصوب مجلس شورای اسلامی است، نهاد گزینش را از ورود به بررسی صلاحیت‌های علمی و تخصصی افراد منع کرده است و همکاران گزینشگر به هیچ عنوان حق طرح سؤال در این حوزه‌ها را ندارند.